กระบก

ชื่ออื่น ๆ: กะบก จะบก ตระบก (ภาคกลาง); จำเมาะ (เขมร); ซะอัง (ชอง-ตราด); บก หมักลื่น หมากบก (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ); มะมื่น มื่น (ภาคเหนือ); มะลื่น (นครราชสีมา, สุโขทัย); หลักกาย (เงี้ยว-สุรินทร์)

ชื่อวิทยาศาสตร์: Irvingia malayana Oliv. ex A. W. Benn.

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

     ไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูง 10-35 ม. ต้นตั้งตรง เรือนยอดแน่นทึบและแผ่กว้าง ผิวเปลือกสีเทาแกมน้ำตาล แตกเป็นสะเก็ด ใบเดี่ยว เรียงแบบเวียน ใบรูปรีแกมรูปขอบขนาน หรือรูปไข่ กว้าง 2.5-5 ซม. ยาว 5-8 ซม. โคนสอบมน ปลายใบเป็นติ่งแหลม ขอบเรียบ แผ่นใบหนาคล้ายหนัง หูใบเป็นกรวยยาวหุ้มยอดอ่อน หลุดร่วงง่าย ช่อดอกแบบช่อแยกแขนงออกตามซอกใบหรือปลายยอด ดอกย่อยขนาดเล็ก ร่วงเร็ว สีขาวแกมเขียว กลีบเลี้ยง 5 กลีบ กลีบดอก 5 กลีบ เกสรเพศผู้ 10 อัน เกสรเพศเมีย รังไข่อยู่เหนือวงกลีบ มี 2 ช่อง แต่ละช่อง มี 1 ออวุล ผลสด แบบผนังชั้นในแข็ง รูปไข่หรือรูปรี กว้าง 3-4 ซม. ยาว 4-5 ซม. เมล็ด มี 1 เมล็ด รูปรีแกมรูปไข่แบน

การใช้ประโยชน์:

      สมุนไพร: สรรพคุณ เปลือกต้น ผสมลำต้นเหมือดโลด ใบหวด ใบหม่อน ลำต้นเม่าหลวง และเปลือกต้นมะรุม ตำพอกแก้ปวด ใบ รสขม นำมาต้มดื่มแก้โรคกระเพาะ 

      อาหาร: เมล็ด คั่วไฟให้สุก และนำเนื้อในเมล็ดมารัปประทานเป็นอาหาร

      ไม้ประดับ: -

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: ผลสด ทุบให้แตกเป็นชิ้นขนาดเล็กแล้วคั้นกับน้ำ นำมาต้มน้ำร้อนย้อมเส้นไหมเส้นฝ้าย และนำมาหมักโคลนเพื่อป้องกันการด่าง

ระยะเวลาการออกดอก: ออกดอกช่วงเดือนเมษายนถึงเดือนพฤษภาคม

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: -