มะเกลือ

ชื่ออื่น ๆ: ผีเผา มักเกลือ

ชื่อวิทยาศาสตร์: Diospyros mollis Griff.     

ชื่อสามัญ: -

ชื่อวงศ์: EBENACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

      ไม้ต้น สูง 5-20 เมตร เรือนยอดทรงพุ่มรูปกลม แตกกิ่งก้านในระดับสูง เปลือกต้นสีดำ หรือสีเทาแกมดำ แตกเป็นสะเก็ดเล็ก ๆ ตามยาว ใบเดี่ยว เรียงแบบสลับ ใบรูปไข่หรือรูปไข่แกมขอบขนาน กว้าง 2-4 ซม. ยาว 5-9 ซม. โคนใบมนหรือแหลม ปลายใบเรียวแหลม ขอบใบเรียบ ผิวใบทั้งสองด้านเกลี้ยง แผ่นใบหนาคล้ายหนัง เส้นใบ เส้นใบย่อย และเส้นแขนงใบเด่นชัดทางด้านล่าง ช่อดอกแบบช่อกระจุกออกตามซอกใบ หรือซอกใบใกล้ปลายยอด ดอกแยกเพศอยู่คนละต้น ดอกเพศผู้ออกเป็นช่อตามซอกใบ ดอกขนาดเล็ด สีเหลืองอ่อน ในหนึ่งช่อจะมีดอกย่อยประมาณ 3 ดอก ดอกเพศเมียออกเป็นดอกเดี่ยว ๆ ดอกเพศผู้และดอกเพศเมียมีกลีบรองเหมือนกัน ดอก ยาว 0.1-0.2 ซม. โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วย ปลายกลีบดอกแยกเป็น 4 กลีบ สีเหลือง เรียงเวียนซ้อนทับกัน เกสรเพศผู้ขนาดเล็ก เกสรเพศเมียรังไข่รูปรี ผลสดรูปเกือบกลม ผิวเปลือกเกลี้ยง ขั่วผลมีกลีบเลี้ยงติดอยู่ 4 กลีบ ผลดิบสีเขียว ผลสุกสีดำ เมล็ด ขนาดเล็ก มี 4-5 เมล็ด ขนาดกว้าง 0.5-0.7 ซม. ยาว 1-2 ซม.

ประโยชน์:  

      สมุนไพร: สรรพคุณ ราก ตากแห้งแล้วต้มดื่มช่วยแก้ลม อาการหน้ามืด แก้ริดสีดวงทวาร เปลือกต้น เข้าเครื่องยา รับประทานช่วยแก้อาการเบื่ออาหาร แก้พิษตานซาง และแก้พิษ ใบสด ตำคั้นเอาน้ำผสมกับสุรา ใช้ดื่มแก้อาการตกเลือดภายหลังการคลอดบุตรของสตรี ผลสด ช่วยแก้พิษตานซาง แก้พิษตานซาง และช่วยขับพยาธิ กำจัดตัวตืด หรือไส้เดือนตัวกลม พยาธิปากขอ พยาธิเข็มหมุด

      อาหาร: -

      ไม้ประดับ: ทั้งต้น นิยมปลูกเป็นไม้ประดับสวน

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: ผลสด นิยมนำมาย้อมสีธรรมชาติ โดยใชผลมะเกลือต่อน้ำ 1 : 2 โดยน้ำหนัก ผลมะเกลือ 15 กิโลกรัม สามารถย้อมสีเส้นไหมได้ 1 กิโลกรัม เติมเกลือแกงลงในน้ำย้อม ย้อมเส้นไหมด้วยกรรมวิธีย้อมร้อนนาน 1 ชั่วโมง เมื่อครบย้อมเส้นไหมด้วยน้ำสะอาด จากนั้นนำเส้นไหมที่ผ่านการย้อมมาแช่ในน้ำโคลน วันละ 7-8 ชั่วโมง นาน 3 วัน ควรกลับเส้นไหมบ่อย ๆ ขนะแช่ เพื่อป้องกันการด่างของเส้นไหม และไม่ควรแช่เส้นไหมค้างคืน

      การใช้ประโยชน์อื่น ๆ: - 

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนเมษายนถึงเดือนพฤษภาคม

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: -

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (สวนพันธุ์ไม้ย้อมสี สวนสมุนไพร ป่าดิบแล้ง และสวนพฤกษศาสตร์)