กระท่อม

ชื่ออื่น ๆ: ท่อม อีถ่าง 

ชื่อวิทยาศาสตร์: Mitragyna speciosa (Korth.) Havil.     

ชื่อสามัญ: Krathom.

ชื่อวงศ์: RUBIACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

      ไม้ต้น ขนาดใหญ่ถึงปานกลาง สูง 10-15 เมตร ต้นเปลาตรง เปลือกต้นเรียบ สีเทาหรือสีเทาแกมเขียว เรือนยอดทรงพุ่มรูปกลม แตกกิ่งก้านมากในระดับสูง เนื้อไม้แข็ง ใบเดี่ยว เรียงแบบตรงข้าม หรือตรงข้ามสลับตั้งฉาก ใบรูปรี หรือรูปรีแกมรูปไข่ กว้าง 5-12 ซม. ยาว 10-15 ซม. โคนใบเว้าบุ๋มหรือกลม ปลายใบเรียวแหลมหรือแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบบางคล้ายกระดาษ ผิวใบทั้งสองด้านเกลี้ยง เส้นแขนงใบ 9-11 คู่ เส้นใบย่อยแบบร่างแห เส้นกลางใบมีสีแดง เส้นใบเด่นชัดทางด้านล่าง ก้านใบ ยาว 2-4 ซม. สีเขียว หรือสีม่วงแดง หูใบรูปรีหรือรูปรีแกมไข่ ออกเป็นคู่อยู่ระหว่างซอกใบ สีเขียวหรือสีม่วงแดง ช่อดอกแบบช่อกระจุกแน่นรูปกลมออกที่ปลายยอด ดอกย่อยมีขนาดเล็ก สีเหลืองอ่อนหรือสีขาวแกมเหลือง มีกลิ่นหอม กลีบดอก มี 5 กลีบ อัดแน่นอยู่บนแกนช่อดอก โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด กลีบเลี้ยง มี 5 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกัน เกสรตัวผู้มี 5 อัน เกสรตัวเมีย รังไข่รูปรี ก้านชูยอดเกสรยาวสีขาว ผลเป็นผลรวมที่เกิดจากวงกลีบเลี้ยงเชื่อมติดกัน รูปเกือบกลม ผิวขรุขระ เมล็ด รูปรีถึงเกือบกลม มีขนาดเล็กมาก สีดำแกมน้ำตาล

ประโยชน์:  

      สมุนไพร: สรรพคุณ ใบสด รสเฝื่อนหรือฝาดหวาน กินสดช่วยรักษาอาการท้องร่วง ช่วยเพิ่มพลังในการทำงาน ทำให้ทนต่อการทำงานหนักกลางแดดได้ดี และช่วยเพิ่มกำลัง อาการข้างเคียง เมื่อหยุดใช้อาจทำให้ท้องร่วง อ่อนเพลีย หงุดหงิด น้ำตาไหล เบื่ออาหาร น้ำหนักลด ผิวหนังมีสีคล้ำโดยเฉพาะที่ใบหน้าและริมฝีปาก ท้องผูก ปากแห้ง และคัดจมูก 

      อาหาร: -

      ไม้ประดับ: -

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

      การใช้ประโยชน์อื่น ๆ: - 

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนมิถุนายนถึงเดือนธันวาคม

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: ประเทศไทยยกเลิกพืชกระท่อมจากการเป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 แต่ยังมีความกังวลเรื่องการนำไปใช้อย่างไม่เหมาะสม จึงมีการผลักดันให้เกิดพระราชบัญญัติพืชกระท่อม พ.ศ. 2565 ซึ่งกำหนดมาตรการควบคุมการบริโภค เช่น การห้ามขายใบกระท่อมต่อกลุ่มเสี่ยง การห้ามขายใบกระท่อมในบางสถานที่ การห้ามโฆษณาหรือส่งเสริมการตลาดใบกระท่อมเพื่อนำไปผสมกับยาหรือผสมอย่างอื่นซึ่งจะนำไปสู่การใช้ในทางที่ผิดซึ่งการห้ามจูงใจ ยุยงส่งเสริม ขู่เข็ญ ข่มขืนใจให้กระทำการดังกล่าวด้วย อย่างไรก็ตามก็มีการเล็งเห็นว่า พืชกระท่อมนั้นมีศักยภาพที่จะเป็นพืชเศรษฐกิจด้วย กฎหมายดังกล่าวจึงกำหนดให้มีมาตรการกำกับดูแลโดยให้มีใบอนุญาตนำเข้าหรือส่งออกใบกระท่อม การกำหนดให้มีมาตรการส่งเสริมพืชกระท่อมให้เป็นพืชเศรษฐกิจตลอดจนสามารถใช้ตามวิถีชุมชนได้ (พระราชบัญญัติพืชกระท่อม พ.ศ. 2565)

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (บ้านพักรับรองฯ)