ติ้วเกลี้ยง

ชื่ออื่น ๆ: กุ่ยฉ่องบ้าง ขี้ติ้ว ติ้วใบเลื่อม 

ชื่อวิทยาศาสตร์: Cratoxylum cochinchinense (Lour.) Blume     

ชื่อสามัญ: Yellow cow wood.

ชื่อวงศ์: HYPERICACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

      ไม้ต้น ผลัดใบ สูง 5-30 เมตร เปลือกต้นเรียบ หรือแตกเป็นสะเก็ด สีเทาแกมน้ำตาล เปลือกต้นด้านในสีเหลืองอ่อน ลำต้นเปลาตรง มีน้ำยางสีเหลืองแกมแดง มีหนามแหลมยาว ออกตามลำต้น ใบเดี่ยว เรียงแบบตรงข้าม ใบรูปไข่กลับ กว้าง 2-3.5 ซม. ยาว 4.5-10 ซม. โคนใบสอบหรือมน ปลายใบแหลม ถึงทู่หรือกลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบบางคล้ายกระดาษถึงกึ่งหนาคล้ายแผ่นหนัง ผิวใบทั้งสองด้านเกลี้ยง ผิวใบด้านล่างสีเขียวนวล เส้นแขนงใบข้างละ 10-18 เส้น ปลายเชื่อมกันก่อนถึงขอบใบ ก้านใบยาว 0.2-0.4 ซม. ดอกเดี่ยว หรือออกเป็นกระจุก 2-5 ดอก ที่ซอกใบหรือซอกใบใกล้ปลายยอด ดอกสมบูรณ์เพศ ใบประดับมีขนาดเล็ก หลุดร่วงง่าย ดอกมีกลิ่นหอม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-1.2 ซม. ก้านดอกยาว 0.1-0.12 ซม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ แยกเป็น 2 วง วงนอก 3 กลีบ ตรงกลางกลีบสีม่วงแดง ขอบกลีบสีเขียว ขนาดกลีบใหญ่กว่าวงในเล็กน้อย กลีบวงในมี 2 กลีบ สีเขียว รูปไข่ หรือรูปไข่กลับ กว้าง 4-5 ซม. ยาว 5-7 ซม. กลีบดอก 5 กลีบ แยกจากกัน สีส้ม หรือส้มแกมแดง รูปไข่กลับ กว้าง 0.3-0.4 ซม. ยาว 0.6-0.7 ซม. ผิวกลีบเกลี้ยง มีเส้นสีม่วงแดง ถึงดำ ตามยาว เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก เชื่อมติดกันเป็น 3 กลุ่ม สลับกับกลุ่มเกสรเพศผู้ที่ไม่สมบูรณ์ มี 3 อัน ลักษณะเป็นก้อน อวบน้ำ สีเหลือง เกสรเพศเมีย รังไข่อยู่เหนือวงกลีบเกลี้ยง มี 3 ช่อง แต่ละช่องมีออวุลจำนวนมาก ก้านเกสรเพศเมีย 3 อัน แยกจากกัน ผลแบบแห้งแตก รูปรี แข็ง ผิวเปลือกผลเกลี้ยงเป็นมัน กว้าง 0.7-0.8 ซม. ยาว 1-1.2 ซม. กลีบเลี้ยงติดทน หุ้ม 2 ใน 3 ของความยาวผล ผลแก่แตกตามรอยประสาน เป็น 3 พู เมล็ด มี 6-8 เมล็ด ต่อช่อง เมล็ดมีปีกแบนและบางใส

ประโยชน์:  

      สมุนไพร: สรรพคุณ ราก ผสมลำต้นกำแพงเจ็ดชั้น ต้มน้ำดื่ม แก้กระษัยเส้น เป็นยาระบาย เปลือกต้น ตากแดดให้แห้ง นำมาต้มดื่มช่วยรักษาอาการเสียดท้อง หรืออาการเกี่ยวกับลำไส้ น้ำยางจากเปลือก ที่เปลี่ยนเป็นสีแดง ใช้รักษาโรคหิด ใบอ่อน ผสมกับน้ำมันมะพร้าวทาผิวช่วยบำรุงผิวให้นุ่มนวล

      อาหาร: ใบอ่อนหรือยอดอ่อน รสฝาดเปรี้ยว รับประทานเป็นผักกินกับน้ำพริก

      ไม้ประดับ: -

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

      การใช้ประโยชน์อื่น ๆ: - 

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนมกราคมถึงเดือนสิงหาคม

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: -

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (ป่าดิบแล้ง)