จำปีสิรินธร

ชื่ออื่น ๆ: -

ชื่อวิทยาศาสตร์: Magnolia sirindhorniae Noot. & Chalermglin     

ชื่อสามัญ: -

ชื่อวงศ์: MAGNOLIACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

      ไม้ต้น สูง 20-30 เมตร เส้นผ่าศูนย์กลางของลำต้นที่ระดับอก 50-200 ซม. เปลือกต้นสีน้ำตาล มีกลิ่นฉุนอ่อน ๆ เปลือกต้นแตกเป็นร่องลึกตามยาว ลำต้นเปลาตรง กิ่งอ่อนสีเขียวแกมน้ำตาล มีช่องอากาศเป็นจุดหรือขีดนูนกระจายทั่วไป เรือนยอดทรงพุ่มรูปกลมโปร่ง เนื้อไม้และกิ่งเหนียว ใบเดี่ยว รูปรี กว้าง 7-10 ซม. ยาว 14-20 ซม. โคนใบมน กลม หรือรูปลิ่ม ปลายใบมน ทู่ ถึงแหลม ขอบใบเรียบ ผิวใบด้านบนมีขนสั้นนุ่มคลุมเล็กน้อย สีเขียวแกมเหลือง เส้นกลางใบนูนเล็กน้อย และมีเส้นแขนงใบเป็นร่อง ผิวใบด้านล่างสีอ่อนกว่าและมีขนสั้นคลุมประปราย เส้นกลางใบและเส้นแขนงใบนูนเด่นชัดทางด้านล่าง เนื้อใบหนา แข็งกรอบ เส้นแขนงใบมี 10-12 คู่ ก้านใบยาว 2.5-4.5 ซม. หูใบหลุดร่วงมักทิ้งรอยแแผลแนบโคนก้านใบ ดอกเดี่ยว ออกที่ซอกใบใกล้ปลายยอด ดอกตูมรูปกระสวย เส้นผ่าศูนย์กลาง 1-1.5 ซม. ยาว 2.5-3.5 ซม. กาบหุ้มดอกมี 1 แผ่น สีเขียวอ่อนและมีขนอ่อน ๆ คลุมประปราย กาบฉีกออกและหลุดไปเมื่อกลีบดอกเริ่มบาน ก้านดอกยาว 1.5-1.8 ซม. ดอกบานตั้งขึ้น สีขาวนวล กลีบดอกมี 12-15 กลีบ เรียงเป็นชั้น ๆ ละ 3 กลีบ กลีบชั้นนอกรูปใบหอกแกมขอบขนาน กว้าง 1.2-1.5 ซม. ยาว 4.5-5 ซม. ปลายกลีบมนกลม เมื่อเริ่มบานโคนกลีบดอกด้านนอกมีสีเขียวอ่อน กลีบดอกชั้นในมีขนาดแคบและสั้นกว่าเล็กน้อย เริ่มบานและส่งกลิ่นหอมช่วงพลบค่ำ ดอกบานอยู่ได้ 2 วัน เมื่อใกล้โรยเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเล็กน้อย ผลแห้งแตก เป็นช่อ ยาว 4-6 ซม. ก้านช่อผลยาว 3-4 ซม. มีผลย่อย 15-25 ผล แต่ละผลเรียงติดอยู่บนแกนกลางผลและไม่มีก้านผลย่อย ผลรูปกลมมีเส้นผ่าศูนย์กลาง 1-1.5 ซม. ผิวของผลมีช่องอากาศเป็นจุด ๆ สีขาว ผลอ่อนสีเขียว ผลแก่สีน้ำตาลอ่อน ผลย่อยแตกตามแนวยาว เมล็ด รูปรี มี 1-6 เมล็ด สีแดงเข้ม รูปกลมรี ยาว 0.4-0.6 ซม. 

ประโยชน์:  

      สมุนไพร: สรรพคุณ กลีบดอก ตากแห้ง ชงเป็นชาสมุนไพรดื่มช่วยบำรุงหัวใจ บำรุงกำลัง และบำรุงร่างกาย ทำให้ผ่อนคลาย 

      อาหาร: -

      ไม้ประดับ: ทั้งต้น นิยมปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

      การใช้ประโยชน์อื่น ๆ: - 

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนมิถุนายนถึงเดือนกรกฎาคม

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: จำปีสิรินธรเป็นพืชเฉพาะถิ่นของไทย (Endemic to Thailand) คือมีขึ้นอยู่เฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น และมีขึ้นอยู่เฉพาะพื้นที่ชุ่มน้ำหรือในป่าพรุน้ำจืดที่มีน้ำพุไหลผ่านตลอดเวลา สำรวจพบครั้งแรกในป่าพรุน้ำจืดของบ้านซับจำปา ตำตลซับจำปา อำเภอท่าหลวง จังหวัดลพบุรี  ในพื้นที่รวมกันประมาณ 80 ไร่ ในระดับความสูงประมาณ 50 เมตร พื้นที่โดยรอบห่างออกไปประมาณ 10 กิโลเมตร เป็นเขาหินปูน เมื่อมีฝนตกแล้วน้ำจากเขาหินปูนนี้จะซึมลงใต้ดินและไหลรวมเป็นน้ำใต้ดิน มาพุขึ้นในป่าบ้านซับจำปา น้ำในบริเวณนี้จึงมีความเป็นด่างสูงกว่าในพื้นที่อื่น ต่อมาสำรวจพบในป่าพรุน้ำจืดของบ้านน้ำสวย ตำบลน้ำสวย อำเภอเมือง จังหวัดเลย ซึ่งมีพื้นที่รวมกันประมาณ 30 ไร่ ในระดับความสูงประมาณ 165 เมตร ซึ่งมีขนาดใหญ่สูง 30 เมตร และเส้นผ่าศูนย์กลาง 1-2 เมตร อยู่มากกว่า 30 ต้น (หน่วยพฤกษศาสตร์ ฝ่ายวิชาการ อพ.สธ., 2542)

IUCN: EN - Endangered (ใกล้สูญพันธุ์)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (ร้านจำหน่ายพรรณไม้ อพ.สธ.-มทส.)