ข่อย

ชื่ออื่น ๆ: กักไม้ฝอย ซะโยเส่ ตองขะแหน่ ส้มพอ สะนาย

ชื่อวิทยาศาสตร์: Streblus asper Lour.          

ชื่อสามัญ: Siamese rough bush, Tooth brush tree.

ชื่อวงศ์: MORACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

     ไม้ต้น ขนาดกลาง สูง 5-10 ม. เปลือกต้นสีเทาแกมขาว กิ่งอ่อนมีขนสาก ทุกส่วนของต้นมีน้ำยางขาว ใบเดี่ยว เรียงสลับ ใบรูปรีแกมรูปไข่กลับ โคนใบมนหรือแหลม ปลายใบแหลม ขอบใบจักฟันเลื่อยไม่เป็นระเบียบ ใบบางคล้ายกระดาษ ผิวใบทั้งสองด้านหยาบ ช่อดอกแบบช่อกระจุกออกที่ซอกใบใกล้ปลายยอดหรือตามข้อ ดอกแยกแยกเพศอยู่ต้นเดียวกัน ดอกเพศผู้และดอกเพศเมียอยู่ต่างช่อกัน ดอกเพศเมียเป็นช่อกระจุกสีขาวแกมเหลือง กลีบเลี้ยง 4 กลีบ ดอกเพศผู้เป็นช่อกระจุกสีเขียวออกตามกิ่ง กลีบรองกลีบดอก มี 4 กลีบ และติดอยู่จนกลายเป็นกลีบจุกผล แต่ละกลีบโค้งงุ้ม และเกยซ้อนกันบริเวณขอบกลียด้านข้าง ดอกเพศผู้สีเขียวอ่อน เกสรเพศผู้มี 4 อัน เกสรเพศเมีย รูปรี ผิวเกลี้ยง อยู่เหนือโคนกลีบฐานดอก และเกสรเมียภายในมีช่องเดียว มีไข่อ่อนหนึ่งหน่วย หลอดท่อรังไข่มีสองหลอดคล้ายเส้นด้าย ผล รูปเกือบกลม หรือแยกเป็น 2 พู ขนาดประมาณ 0.5 ซม. ผิวเรียบ ผลสุกสีเหลือง เมล็ด มี 1 เมล็ด รูปเกือบกลม และแข็ง

ประโยชน์: 

      สมุนไพร: สรรพคุณ ราก รสเบื่อเมา ช่วยขับปัสสาวะ แก้ไตพิการ กิ่ง ทำให้ฟันคงทน เปลือกต้น รักษาฟัน แก้ปวดฟัน แก้เหงือกบวม เนื้อไม้ รสเบื่อเมา แก้ปวดฟัน เป็นยาขับปัสสาวะ ใบ รสเมาเฝื่อน แก้ปวดประจำเดือน ผล เป็นยาอายุวัฒนะ เมล็ด เป็นยาอายุวัฒนะ  

      อาหาร: -

      ไม้ประดับ: ทั้งต้น นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ ไม้ให้ร่มเงา

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนมกราคมถึงเดือนกุมภาพันธ์

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: -

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (สวนสมุนไพร และสวนพฤกษศาสตร์)