เขนงนายพราน

ชื่ออื่น ๆ: กระบอกน้ำพราน ปูโยะ ลึงค์นายพราน หม้อแกงค่าง หม้อข้าวลิง หม้อข้าวหม้อแกงลิง เหน่งนายพราน

ชื่อวิทยาศาสตร์: Nepenthes mirabilis (Lour.) Druce         

ชื่อสามัญ: Swamp pitcher plant.

ชื่อวงศ์: NEPENTHACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

      ไม้เถา สูง 3-6 ม. ลำต้นกลม ผิวเกลี้ยง เปลือกต้นสีเขียว หรือสีเขียวแกมแดง ใบเดี่ยว รูปขอบขนานถึงรูปใบหอกกลับ กว้าง 2-3.5 ซม. ยาว 12-25 ซม. โคนใบรูปตัดเป็นครีบสั้นโอบข้อลำต้น ปลายใบมีเส้นยาวแบบมือเกาะใช้เกี่ยวพัน เส้นใบข้างละ 4-5 เส้น ผิวใบด้านบนเกลี้ยง ผิวใบด้านล่างมีขนประปราย ก้านใบยาว 5-10 ซม. หม้อล่างรูปคนโท สูง 8-13 ซม. ผิวด้านนอกสีเขียวแกมแดงคล้ำ สีเขียวแกมชมพู หรือสีเขียวแกมเหลือง มีขนสีน้ำตาลแดงประปราย สันครีบกว้าง 0.3-1 ซม. ปากหม้อรูปไข่กว้าง ขอบสีเขียวอ่อน สีชมพู หรือสีแดงเข้ม หนา 0.25-0.8 ซม. ฝาหม้อรูปรีกว้าง ยาว 1.8-3.6 ซม. ใต้ฝามีต่อมจำนวนมาก สายหม้อยาว 10-30 ซม. หม้อบนรูปคนโทแคบ สูง 8-20 ซม. ด้านนอกสีเขียวแกมเหลือง หรือสีแดงคล้ำ มีขนประปราย ช่อดอกแบบช่อกระจะ ชอดอก ยาว 20-50 ซม. ก้านช่อดอกยาว 15-50 ซม. มีขนหนาแน่น ใบประดับรูปเส้นด้าย ยาว 0.1-0.6 ซม. ก้านดอกยาว 0.7-1.5 ซม. กลีบรวมรูปไข่ ยาว 0.3-0.65 ซม. สีเขียวอ่อน แล้วเปลี่ยนเป็นสีแดงแกมน้ำตาล เส้าเกสรเพศผู้ยาว 0.2-0.35 มม.

ประโยชน์: 

      สมุนไพร: ใบ ผสมเปลือกต้นกะเจียน แก่นสำมะงา เมล็ดพริกไทย เหงือกปลาหมอ และน้ำผึ้ง ปรุงเป็นยาลูกกลอน กินแก้หอบหืด 

      อาหาร: - 

      ไม้ประดับ: ทั้งต้น นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ 

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนมิถุนายนถึงเดือนกุมภาพันธ์

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: พบที่จีนตอนใต้ ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ในไทยพบมากทางภาคใต้ และภาคตะวันออกเฉียงใต้ พบประปรายทางภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขึ้นตามพื้นที่ชุ่มน้ำ แหล่งน้ำซับ ความสูงถึงประมาณ 1300 เมตร มีความผันแปรสูง และมีลูกผสมตามธรรมชาติ แยกเป็น var. echinostoma (Hook.f.) J. H. Adam & Wilcock พบที่บอร์เนียว ขอบหนาและบานออก

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (โรงเรือนกล้วยไม้)