พีพวนน้อย

ชื่ออื่น ๆ: ติงตัง ตีนตั่งเครือ นมควาย นมแมว นมแมวป่า นมวัว บุหงาใหญ่ พีพวน สีม่วน หำลิง

ชื่อวิทยาศาสตร์: Uvaria rufa Blume         

ชื่อสามัญ: -

ชื่อวงศ์: ANNONACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

      ไม้เถา ลำต้นทอดเลื้อย สูง 1-4 เมตร กิ่งก้านและยอดอ่อนมีขนละเอียดสีน้ำตาลแดงคลุมหนาแน่น เปลือกต้นสีม่วงแกมเทา เหลือน้ำตาลแกมเทา ใบเดี่ยว เรียงแบบสลับ ใบรูปไข่แกมรูปขอบขนาน หรือรูปรีแกมรูปขอบขนาน กว้าง 4-6 ซม. ยาว 6-15 ซม.  โคนใบมนหรือกลม ปลายใบแหลมหรือเรียวแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบบางคล้ายกระดาษ ผิวใบมีขนรูปดาวแข็ง ผิวใบด้านล่างมีขนอ่อนนุ่มหนาแน่น ก้านใบ ยาว 0.3-0.4 ซม. มีขนสั้นนุ่มคลุมหนาแน่น เส้นใบ 8-15 คู่ ดอกเดี่ยว หรือออกเป็นกระจุก 2-3 ดอก ที่กิ่งก้าน ออกตรงข้ามใบ หรือเหนือซอกใบ ช่อดอก ยาว 1.1-1.5 ซม. ก้านช่อดอกยาว 1-3 มม. มีขนกระจายหนาแน่น ก้านดอกย่อยยาว 0.5-0.8 ซม. มีขนหนาแน่น ใบประดับมี 1 ใบ รูปสามเหลี่ยมปลายมน ติดตรงกลางก้านดอก กว้าง 3-6 มม. ยาว 3-13 มม. มีขนหนาแน่น กลีบเลี้ยง 3 กลีบ กลีบบางคล้ายกระดาษ มีขนคลุมหนาแน่น โคนกลีบเชื่อมติดกัน ปลายแยกเป็น 3 แฉก ส่วนกว้างที่โคน 5-6 มม. ยาว 3-4  มม. กลีบดอก 6 กลีบ แยกกัน บางครั้งอาจมี 8 กลีบได้ แยกเป็น 2 วง ๆ ละ 3 กลีบ ขนาดเท่า ๆ กัน ดอกสีแดงสดแล้วเปลี่ยนเป็นสีแดงเลือดนก มีกลิ่นหอม กลีบดอกรูปรีแกมรูปไข่กลับ กว้าง 4-6 มม. ยาว 8-10 มม. ปลายมนหรือกลม มีขนทั้งสองด้าน ดอกบานเต็มที่กลีบมักโค้งลงไปทางก้านดอก เกสรเพศผู้จำนวนมากอัดกันแน่น 30-45 อัน สีเหลือง รูปทรงกระบอก กว้าง 1.0-1.5 มม. ยาว 3-4 มม. โคนและปลายตัด ขอบเรียบ วงนอกมักเป็นหมัน เกสรเพศผู้ที่เป็นหมัน 10-12 อัน เรียงซ้อนเหลื่อมและแยกกันในชั้นนอกสุดของวง เกสรเพศผู้ที่สมบูรณ์ รูปไข่กลับ กว้าง 2.0-2.5 มม. ยาว 3.5-4.0 มม. โคนตัด ปลายกลมหรือมน ขอบเป็นเยื่อบางๆ จักฟันเลื่อยถี่ สีขาวหรือเหลืองอ่อน เกลี้ยง เกสรเพศเมีย 7-12 อัน แต่ละอันมี 20-25 ออวุล รูปทรงกระบอก กว้างประมาณ 0.5 มม. หรือมากกว่าเล็กน้อย ยาว 3.0-3.5 มม. โคนและปลายตัด สีเหลืองหรือน้ำตาลอ่อน มีขนหนาแน่นตามก้านเกสรเพศเมีย มีรังไข่เหนือวงกลีบ คาร์เพลแยก จำนวนมาก ผลแบบผลกลุ่ม มีผลย่อย 4-20 ผล ต่อช่อ รูปรีหรือรูปรีแกมรูปขอบขนาน กว้าง 1.0-1.1 ซม. ยาว 1.7-4.0 ซม. มีขนสีน้ำตาลสั้น ๆ คลุมหนาแน่น ผลเริ่มสุกสีเหลือง สุกเต็มที่สีแดงสด ก้านผลยาว 1-4 ซม. ก้านผลย่อยยาว 1.8-2.6 ซม. เนื้อในสีขาว เมล็ดรูปรี แต่ละผลมี 14-18 เมล็ด กว้าง 1-2 มม. ยาว 3-4 มม. โคนเว้า ปลายมน ขอบเรียบ ผิวเกลี้ยง สีน้ำตาล

ประโยชน์: 

      สมุนไพร: สรรพคุณ ราก แก้ผอมแห้งสำหรับสตรีที่อยู่ไฟไม่ได้หลังการคลอดบุตร ใช้เป็นยากระตุ้นการคลอด บำรุงน้ำนม รากและเนื้อไม้ รักษาอาการไข้ไม่สม่ำเสมอ ผล แก้เม็ดผื่นคันตามตัว เป็นยาเย็นถอนพิษ ผลสุก บดกับน้ำ ทาแก้ผดผื่นคัน รักษาโรคหืด  

      อาหาร: ผลสุก รสหวานฝาด นิยมรับประทานเป็นผลไม้

      ไม้ประดับ: - 

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนมิถุนายนถึงเดือนกรกฎาคม

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: -

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (ป่าปลูกสร้าง ป่าดิบแล้ง)