มะกล่ำต้น

ชื่ออื่น ๆ: มะกล่ำตาช้าง มะแค้ก มะแดง มะหัวแดง มะโหกแดง หมากแค้ก อีหลำ

ชื่อวิทยาศาสตร์: Adenanthera pavonina L.       

ชื่อสามัญ: Bead tree, Coral tree, Red lucky seed, Red sandalwood.

ชื่อวงศ์: FABACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

      ไม้ต้น ผลัดใบระยะสั้น สูง 5-20 เมตร เรือนยอดแผ่กิ่งกว้าง ต้นทรงโปร่ง เปลือกต้นหนาสีน้ำตาลอ่อน เปลือกชั้นในนุ่มสีครีมอ่อน ใบประกอบแบบขนนกสองชั้นปลายคู่ เรียงแบบสลับ ใบย่อยรูปรี รูปไข่ หรือรูปขอบขนาน มี 8-16 คู่ เรียงแบบสลับ กว้าง 1-3.5 ซม. ยาว 2-5.5 ซม. แผ่นใบบาง สีเขียวเข้ม เรียบเกลี้ยง แกนกลางใบประกอบยาว 30-40 ซม. ก้านใบย่อยไม่มีหูใบ โคนใบมน ปลายใบมน ขอบใบเรียบ ก้านใบสั้น ผิวใบด้านบนเกลี้ยง สีเขียวแกมเทา ผิวใบด้านล่างสีเขียวอ่อนแกมนวล มีขนสั้นนุ่มคลุม ก้านใบมีหูใบเล็ก หลุดร่วงง่าย ช่อดอกแบบช่อเชิงลด ออกที่ซอกใบใกล้ปลายยอด ช่อดอกยาว 7.5-20 ซม. ดอกย่อยขนาดเล็ก ดอกขนาด 0.3 ซม. โคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นหลอด ปลายกลีบแยกเป็น 5 กลีบ สีเหลืองอ่อนแกมครีม ดอกแก่เปลี่ยนเป็นสีส้ม มีขนประปราย ดอกมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ก้านดอกสั้นทรงแคบ ยาว 0.15-0.3 ซม. มีขนคล้ายไหม กลีบเลี้ยงโคนเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วย เกสรตัวเพศ มี 10 อัน อับเรณูมีต่อมที่ปลาย เกสรเพศเมีย รังไข่รูปรี ผลแบบฝักแก่แห้งแล้วแตก รูปแถบ แบนยาว กว้าง 1-1.5 ซม. ยาว 15-30 ซม. สีเขียว ฝักแก่บิดม้วนงอเป็นเกลียวแน่น มีรอยคอดตามเมล็ดชัดเจน เมล็ด รูปค่อนข้างกลม แข็ง สีแดงเลือดนกหรือแดงส้ม ผิวมัน ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.5-0.7 ซม. มี 10-15 เมล็ดต่อฝัก

ประโยชน์: 

      สมุนไพร: ราก รสเปรี้ยวขื่นเย็น ใช้ขับเสมหะ แก้หืดไอ แก้เสียงแหบแห้ง แก้สะอึก แก้ลมในท้อง แก้ร้อนใน แก้อาเจียน ถอนพิษฝี เนื้อไม้ รสเฝื่อน ฝนกับน้ำทาขมับแก้ปวดศีรษะ กินกับน้ำอุ่นทำให้อาเจียน ใบ รสฝาดเฝื่อน ต้มกินแก้ปวดข้อ แก้ลมเข้าข้อ แก้บิด แก้ท้องร่วง เป็นยาสมาน บำรุงกำลัง บำรุงธาตุ เมล็ด รสเฝื่อนเมา บดผสมน้ำผึ้ง ปั้นเม็ด กินแก้จุกเสียด แก้หนองใน  

      อาหาร: เมล็ดอ่อน รับประทานเป็นเป็นผัก กินกับน้ำพริก

      ไม้ประดับ: ทั้งต้น นิยมปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึเดือนเมษายน

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: -

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (สวนสมุนไพร)