สันพร้ามอญ

ชื่ออื่น ๆ: กรอกระโด้ะ กระดูกไก่ดำ กระดูกดำ กะลาดำ เกี๋ยงผา เขียงพร้ามอญ เฉียงพร้า เฉียงพร้าบ้าน เฉียงพร้ามอญ เฉียงพร้าม่าน บัวลาดำ ปองดำ ผีมอญ ส้มมะงาจีน แสนทะแมน

ชื่อวิทยาศาสตร์: Justicia gendarussa Burm.f.     

ชื่อสามัญ: Willow-leaved Justicia.

ชื่อวงศ์: ACANTHACEAE 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

     ไม้พุ่มขนาดเล็ก สูง 80-130 ซม. ลำต้นตั้งตรง เปลือกสีเขียว ใบเดี่ยว เรียงแบบตรงข้ามสลับตั้งฉาก รูปรี ยาว 6-9 ซม. กว้าง 1.5-2.3 ซม. ปลายใบแหลม ฐานใบสอบเรียว ขอบใบเรียบ เนื้อใบหนาคล้ายหนัง มีซิสโทลิท ผิวเกลี้ยง เส้นแขนงใบเรียงตรงกันข้ามหรือสลับ 6-7 คู่ เด่นชัดทางด้านล่าง ก้านใบ ยาว 1-1.5 มม. มีขนสั้น ช่อดอก ออกที่ปลายยอด แบบช่อเชิงลด ยาว 4-8 ซม. ก้านช่อดอก ยาว 1-2 ซม. มีขนสั้น ใบประดับ มี 2-3 ใบ รูปไข่ หรือรูปหอก ยาว 0.7-1.3 ซม. กว้าง 2-3 มม. สีม่วง มีเส้นใบชัดเจน เรียงตรงกันข้ามหรือสลับ ผิวมีสั้น ใบประดับย่อย รูปใบหอก มี 2 ใบ ยาว 1.5-2.5 มม. กว้าง 0.2-0.4 มม. มีขนสั้น กลีบเลี้ยง มี 5 กลีบ รูปแถบ ยาว 5-5.5 มม. กว้าง 0.3-0.4 มม. สีม่วง เชื่อมกันที่โคนปลายแยกเป็น 5 กลีบ ผิวมีขนสั้น กลีบดอก เชื่อมเป็นหลอด รูปปากเปิด ปลายแยกเป็น 5 กลีบ ยาว 1.6-1.7 ซม. กว้าง 4-6 มม. สีม่วง หรือสีขาวแกมม่วง กลีบบน มี 2 กลีบ กลีบล่าง มี 3 กลีบ ขนาดใหญ่กว่ากลีบบน กลีบล่างด้านในบริเวณตรงกลางของกลีบมีจุดสีม่วงกระจายทั่วกลีบ ผิวมีขนสั้น เกสรเพศผู้ มี 2 อัน ยาว 3.8-4.5 มม. ก้านชูอับเรณูเป็นอิสระ ยาว 3-4 มม. โคนเชื่อมติดบนหลอดกลีบดอก อับเรณู มี 2 พู รูปขอบขนาน ยาว 1.2 มม. แตกตามยาว สีขาว มีเดือยสั้นที่ฐาน ก้านชูอับเรณูติดตรงกลางด้านหลังของอับเรณู เกสรเพศเมีย รูปรี หรือรูปขอบขนาน ยาว 0.8-1 มม. กว้าง 0.4-0.5 มม. ผิวมีขนสั้น ก้านชูยอดเกสร ยาว 1.2-1.3 ซม. มีขนสั้นนุ่ม ยอดเกสรมี 2 แฉก ผล รูปไข่รี หรือรูปทรงกระบอก ปลายแหลม ยาว 1-1.6 ซม. กว้าง 4-5 มม. มีขนสาก เมล็ด มี 4 เมล็ด รูปเกือบกลมแบน เส้นผ่าศูนย์กลาง 2.5-3.1 มม. ผิวขรุขระเป็นตุ่ม ตะขอเกี่ยวเมล็ด รูปเข็มปลายแหลม ยาว 1.5-2.1 มม.   

ประโยชน์:

      สมุนไพร: สรรพคุณ ราก ลำต้น และใบ ต้มน้ำดื่ม แก้อาการปวดศีรษะ แก้โรคหืด แก้ไอ แก้ปวดท้อง ท้องเสีย ใบสด ตำ หรือคั้นเอาน้ำมาดื่ม แก้อาเจียนเป็นเลือด ขับปัสสาวะ ใบสด ตำให้ละเอียดผสมกับเหล้า กินแก้ท้องร่วง เป็นยาถอนพิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย ราก และใบ ตำผสมกันแล้วใช้พอก แก้โรคผิวหนัง และอาการผื่นคันตามตัว  

      อาหาร: -

      ไม้ประดับ: ทั้งต้น นิยมปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ

      พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -

ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนกันยายนถึงเดือนธันวาคม

ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: -

IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)

หมายเหตุ: แหล่งที่พบ ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (สวนสมุนไพร)