ชื่ออื่น ๆ: กะลำเพาะ จำเพาะ (ภาคกลาง); ขางขาว ขางแดง ขางน้ำครั่ง ขี้อ้ายเครือ (ภาคเหนือ); เครือหมาว้อ (หนองคาย); เครือไหลน้อย (เชียงราย); ตองตีน ลำเพาะ (ภาคตะวันตกเฉียงใต้); ลาโพ หมากสง (ภาคใต้)
ชื่อวิทยาศาสตร์: Connarus semidecandrus Jack
ชื่อสามัญ: -
ชื่อวงศ์: CONNARACEAE
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ไม้เถา สูง 2-6 ม. เนื้อไม้แข็ง เลื้อยพาดพันต้นไม้อื่น เปลือกต้นขรุขระ และมีตุ่มเล็ก ๆ สีน้ำตาล ตามกิ่งอ่อนและยอดอ่อนมีขนสั้นนุ่มคลุม ใบประกอบแบบขนนกปลายคี่ เรียงแบบสลับ ใบย่อย มี 3-7 ใบ รูปรียาว หรือรูปใบหอก กว้าง 2-9 ซม. ยาว 4-25 ซม. โคนใบมนหรือสอบแคบ ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบหนาคล้ายแผ่นหนัง ผิวใบทั้งสองด้านเรียบ ผิวใบด้านบนสีเขียวเข้มเป็นมัน เส้นใบย่อยเด่นชัดทางด้านล่าง มี 4-12 คู่ ก้านใบย่อยสั้น ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ออกตามซอกใบใกล้ปลายยอด ช่อดอก ยาว 20-35 ซม. ก้านช่อดอกมีขนสั้นสีน้ำตาลแกมเหลือง หรือส้มอิฐคลุมหนาแน่น ดอกย่อย รูปกรวยสั้น สีขาว หรือสีขาวแกมน้ำตาลแดง กลีบเลี้ยง มี 5 กลีบ สีน้ำตาลอ่อน รูปไข่หรือรูปรี ปลายกลีบทู่ หรือแหลม ด้านนอกมีขนสั้นนุ่ม ด้านในเกลี้ยง โคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นหลอดสั้น ปลายกลีบแยกออกเป็น 5 กลีบ กลีบดอก รูปใบหอก หรือรูปขอบขนานแคบ ผิวกลีบด้านนอกเกลี้ยง ขอบกลีบและปลายกลีบมีต่อม เกสรเพศผู้ ยื่นพ้นเหนือกลีบดอก เกสรเพศเมีย รังไข่รูปรี ผลแห้งแตก รูปรี หรือรูปทรงกระบอกเบี้ยวและสั้น เป็นกระเปาะ กว้าง 1-2 ซม. ยาว 1.5-3.5 ซม. มีสันเล็กน้อย ไม่มีเนื้อผล มีกลีบเลี้ยงติดคงทนที่ขั้ว เปลือกผลบาง ผิวผลด้านนอกเรียบเกลี้ยง ด้านในมีขนสั้นนุ่ม ผลอ่อนสีเขียว ผลสุกสีส้มอิฐ ผลแก่มักแตกออกเป็น 2 ซีก เมล็ด มี 1 เมล็ด สีดำมีเยื่อหุ้มสีเหลืองแกมส้มที่โคนเมล็ด




ประโยชน์:
สมุนไพร: สรรพคุณ ราก รากใช้ตำพอกแก้หิด และรับประทานแก้ไอ ลำต้น ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาบำรุงกำลัง และแก้ปวดท้อง ใบ ตำผสมน้ำ ใช้ล้างแผล และรักษาแผลสด รับประทานรักษาอาการเจ็บหน้าอก
อาหาร: -
ไม้ประดับ: -
พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ: -
ระยะเวลาการออกดอก: พบออกดอกช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน
ข้อมูลพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ: -
IUCN: ไม่ถูกคุกคาม LC (Least Concerned)
หมายเหตุ: -